Orta Doğu’nun Kayıp Baharı: "Hata Asıl Neredeydi?"
1940’ların sonu ve 50’lerin başı, Orta Doğu için sadece bir takvim yaprağı değil, devasa bir umudun adıydı. Sömürgeci güçler geri çekiliyor; sokaklarda bağımsızlık, demokrasi ve onurlu bir gelecek şarkıları söyleniyordu. İran’da Muhammed Musaddık, Mısır’da Cemal Abdünnasır gibi liderler, halkın refahını her şeyin önüne koyan bir kalkınma hamlesinin fitilini ateşlemişti.
Peki, bu iyimser hava neden dağıldı? Bölge nasıl oldu da on yıllarca sürecek bir otoriterlik, vekalet savaşları ve bitmek bilmeyen krizler sarmalına hapsoldu? LSE (London School of Economics) Uluslararası İlişkiler Profesörü Fawaz A. Gerges, Timaş Tarih’ten çıkan yeni kitabı "Hata Asıl Neredeydi?" ile bu can alıcı sorulara ezber bozan bir yanıt veriyor.
Kültürel Kaderciliğe Karşı Yapısal Gerçeklik
Orta Doğu üzerine yapılan çalışmaların birçoğu, bölgedeki demokratik başarısızlığı İslam kültürü veya toplumsal dokuyla açıklamaya meyillidir. Bernard Lewis’in meşhur "Hata Neredeydi?" tezi, sorunu büyük ölçüde bölgenin iç dinamiklerine ve modernleşememesine bağlar. Fawaz A. Gerges ise bu anlatıyı tersyüz ediyor. Gerges'e göre hata, Doğu'nun "kültürel kodlarında" değil, Batı'nın bölgeye yönelik stratejik müdahalelerinde gizli:
1953 İran Darbesi: Musaddık’ın petrolü millileştirme girişimi, CIA destekli bir darbeyle sonuçlanarak bölgenin ilk demokratik hükümetini yıktı.
Nasır’ın Şeytanlaştırılması: Arap dünyasının en karizmatik lideri Nasır, komünizmle mücadele kılıfı altında küresel sermaye çıkarları için hedef tahtasına oturtuldu.
Çıkar Odaklı Dış Politika: ABD ve müttefikleri, bağımsız liderler yerine statükoyu koruyacak monarşileri ve otokratları desteklemeyi tercih etti.
Bu Kitabı Neden Okumalısınız?
Gerges, Orta Doğu tarihinin kırılma noktalarını incelerken sadece geçmişi anlatmıyor; bugünkü siyasal İslam'ın yükselişini ve kurumsal çöküşleri bu tarihsel hataların bir sonucu olarak sunuyor. Eğer Bernard Lewis’in klasikleşmiş tezlerini okuduysanız, madalyonun diğer yüzünü görmek için Gerges’in bu çalışması bir zorunluluk.
Kitabın Temel Tezi:
"Eğer Batılı güç odakları, kendi kısa vadeli ekonomik ve stratejik çıkarları uğruna bağımsızlıkçı liderleri devirmek yerine onları teşvik etselerdi, bugün çok daha farklı, demokratik ve müreffeh bir Orta Doğu’dan bahsediyor olabilirdik."
Sonuç: Bir "Fayda-Maliyet" Analizinin Yıkımı
Batı'nın "fayda-maliyet" hesaplarıyla yaklaştığı Orta Doğu; bu stratejinin bedelini israf edilen insani kaynaklar, bitmek bilmeyen göçler ve kayıp nesillerle ödedi. "Hata Asıl Neredeydi?", bölgenin makus talihini anlamak ve emperyal müdahalelerin yapısal yıkımını görmek isteyen tarih meraklıları için sarsıcı bir başvuru kaynağı.
https://timas.com.tr/hata-asil-neredeydi-9786256767768
Yorumlar (0)