Rus İşgallerinde Erzurum’dan Götürülen Tarihi Sancaklar Yeniden Gündemde
19. ve 20. yüzyıllarda Rus işgalleri sırasında Erzurum’dan götürülen Osmanlı sancakları ile çeşitli tarihî eserlerin Türkiye’ye iadesi konusu yeniden gündeme geldi. Dışişleri Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı tarafından yürütülen diplomatik girişimler, Erzurum kamuoyunda heyecanla takip ediliyor. Kentten yıllar önce çıkarılan sancakların ve diğer kültürel miras unsurlarının bugün Rusya’daki farklı müzelerde bulunduğu ifade ediliyor.
Bakanlıkların Girişimleri Umut Verdi
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 2023 yılında Erzurum ziyareti sırasında yaptığı açıklamada, Rus işgalleri sırasında şehirden götürülen Osmanlı sancaklarının Türkiye’ye iadesi için diplomatik çalışmalar yürütüleceğini belirtmişti. İçişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamalarda da tarihî sancakların ve diğer eserlerin Türkiye’ye kazandırılması yönündeki çalışmaların sürdüğü ifade edildi.
Erzurum Üç Kez Rus İşgaline Uğradı
Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Savaş Eğilmez, Erzurum’un stratejik konumu nedeniyle tarih boyunca birçok devletin hedefi olduğunu belirtti. Rus ordularının Temmuz 1829, Şubat 1878 ve Şubat 1916 tarihlerinde şehri üç kez işgal ettiğini hatırlatan Eğilmez, özellikle 1829 işgalinin kültürel miras açısından büyük kayıplara yol açtığını söyledi.
Rus ordusunun yalnızca askerlerle değil, arkeologlar, tarihçiler ve eski eser uzmanlarıyla birlikte Erzurum’a geldiğini ifade eden Eğilmez, işgal sırasında şehrin tarihî eserlerinin sistemli şekilde incelendiğini ve çok sayıda eserin Rusya’ya götürüldüğünü dile getirdi.
Tarihi Eserler ve Kitabeler Yerlerinden Söküldü
İşgal yıllarında Çifte Minareli Medrese, Yakutiye Medresesi, Ulu Cami, Ahmediye, Sultaniye ve Üç Kümbetler gibi önemli tarihî yapılardaki birçok değerli eserin yağmalandığı belirtiliyor. Çifte Minareli Medrese’nin kitabesi ve kapısı, Emir Saltuk Türbesi’ndeki mermer sanduka ile Hasan-ı Basri Hazretleri Türbesi’nin kitabesinin de Rusya’ya götürülen eserler arasında yer aldığı ifade ediliyor.
Ayrıca altın, gümüş ve bronzdan yapılmış miğferler ile kalkanların Petersburg ve Moskova’ya taşındığı, Erzurum Saat Kulesi’nin saat mekanizmasının ise sökülerek Tiflis’te bir yapıya yerleştirildiği aktarılıyor.
Osmanlı Sancakları Rusya’ya Götürüldü
Doç. Dr. Savaş Eğilmez’in verdiği bilgilere göre işgal sırasında Erzurum Kalesi’nin anahtarları, başkomutanlık alametleri ve çok sayıda Osmanlı sancağı da Rus ordusunun eline geçti. 1916 işgalinde ele geçirilen dokuz alay sancağı ile Pasinler’den alınan bir sancak önce Tiflis’e götürülerek halka sergilendi, ardından St. Petersburg’a gönderildi.
Bugün bu sancakların ve çeşitli tarihî eserlerin St. Petersburg’daki Hermitage Müzesi ile Askerî Topçu Müzesi koleksiyonlarında bulunduğu ifade ediliyor.
Uzmanlar ve Sivil Toplum Kuruluşlarından İade Çağrısı
Türk Dil ve Edebiyatı Derneği Erzurum Şube Başkanı Murat Ertaş, Erzurum’dan götürülen sancakların ve diğer kültürel varlıkların Türkiye’ye iadesinin millî bir mesele olduğunu söyledi. Ertaş, uluslararası kültürel mirasın korunmasına yönelik sözleşmelerin de bu tür eserlerin ait oldukları ülkelere kazandırılmasını desteklediğini belirtti.
Ertaş, alay sancakları başta olmak üzere Çifte Minareli Medrese’nin kitabesi ve Saat Kulesi’nin saati gibi birçok önemli tarihî eserin yeniden Erzurum’a getirilmesini beklediklerini ifade etti.
Erzurum Kamuoyu Süreci Yakından Takip Ediyor
Erzurum Kalkınma Vakfı (ERVAK) Başkanı Erdal Güzel de Rus işgalleri sırasında şehrin çok sayıda kültürel değerini kaybettiğini belirterek, sancakların ve diğer eserlerin iadesine ilişkin gelişmelerin şehirde büyük memnuniyet oluşturduğunu söyledi.
Güzel, çocukluğundan bu yana Çifte Minareli Medrese’den götürülen eserlerin anlatıldığını ifade ederek, tarihî mirasın ait olduğu topraklara dönmesinin Erzurum için büyük anlam taşıyacağını dile getirdi.
Esir Sancakların Dönüşü Tarihi Bir Adım Olabilir
Uzun yıllardır gündemde olan "esir sancaklar" meselesi, yürütülen diplomatik girişimlerle yeniden önem kazandı. Tarihçiler ve sivil toplum kuruluşları, yalnızca sancakların değil, Rus işgalleri sırasında Erzurum’dan götürülen tüm tarihî eserlerin envanterinin çıkarılması ve uluslararası hukuk çerçevesinde iadesi için çalışmaların sürdürülmesi gerektiğini vurguluyor.
Erzurum’un tarihî hafızasının önemli parçaları olarak görülen bu eserlerin yeniden Türkiye’ye kazandırılması, hem kültürel mirasın korunması hem de tarihî adaletin sağlanması açısından büyük önem taşıyor.
Yorumlar (0)