Aydın Sayılı’nın Tarihi Usturlabı Eskişehir’deki Bilim Merkezinde Kayboldu
5 Türk Lirası banknotunun arka yüzünde portresi yer alan ünlü bilim insanı Ordinaryüs Prof. Dr. Aydın Sayılı’ya ait tarihi usturlap, bağışlandığı merkezde kayıplara karıştı. Astronomi ölçümlerinde kullanılan ve manevi değeri oldukça yüksek olan tarihi cihazın akıbeti belirsizliğini korurken, bağışı gerçekleştiren emekli akademisyen yetkililerin ilgisizliğinden şikayetçi.
Tutanakla Teslim Edildi, Merkezde Bulunamadı
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi (ESOGÜ) Mühendislik Fakültesi’nden emekli Doç. Dr. Günseli Naymansoy, Ordinaryüs Prof. Dr. Aydın Sayılı’nın öğrencisi Prof. Dr. Melek Dosay Gökdoğan tarafından kendisine emanet edilen usturlap ve 3 bilim insanına ait metal portreyi, Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Bilim Deney Merkezi ve Sabancı Uzay Evi’ne iletilmek üzere dönemin görevlilerine imza karşılığı teslim ettiğini belirtti.
Bağış işleminin 5 Ocak 2014 tarihinde basında da geniş yer bulduğunu ifade eden Naymansoy, bir başka akademisyenin cihazın sergilenmediğini bildirmesi üzerine durumu araştırmaya başladığını söyledi.
"Bilgi ve Belgeye Ulaşılamadı" Cevabı
Süreçle ilgili resmi makamlara başvuruda bulunan Doç. Dr. Naymansoy, kurumdan gelen yanıtla büyük bir şaşkınlık yaşadığını dile getirdi:
"Geçmiş dönem sorumluluğu gerekçe gösterilerek ilk etapta konuyla ilgilenilmedi. 22 Mayıs 2026 tarihinde verdiğim resmi dilekçeye ise 29 Haziran 2026’da 'Söz konusu cihaza ait bilgi ve belgeye ulaşılamamıştır' yanıtı geldi. Ortada resmi tutanak ve gazete haberleri varken verilen bu yanıt ciddiyetten uzaktır."
"Kurumlarda Devamlılık Esastır"
Olayın peşini bırakmayarak 6 Temmuz 2026’da ikinci bir dilekçe verdiğini vurgulayan Naymansoy, kurumsal devamlılık ilkesine dikkat çekti. Personel değişikliğinin sorumluluğu ortadan kaldırmayacağını belirten emekli akademisyen, Eskişehir'in kültür ve bilim mirasına katkı sağlamak amacıyla teslim edilen bu önemli eserin bir an önce bulunması için yetkilileri göreve çağırdı.
Aydın Sayılı Kimdir?
Ordinaryüs Prof. Dr. Aydın Sayılı, Türk bilim tarihçiliğinin kurucusu kabul edilen, bilim tarihinin bağımsız bir akademik disiplin olarak gelişmesine öncülük eden dünyaca tanınmış bir bilim insanıdır. 1913 yılında İstanbul’da doğan Sayılı, 1993 yılında Ankara’da hayatını kaybetmiştir.
Sayılı, lise yıllarında Mustafa Kemal Atatürk’ün dikkatini çekmiş, eğitim hayatının ardından Amerika Birleşik Devletleri’ne gönderilerek Harvard Üniversitesi’nde bilim tarihi alanında eğitim almıştır. 1942 yılında hazırladığı doktora teziyle, İslam dünyasında bilimsel kurumların ve bilimsel çalışmaların gelişimini kapsamlı biçimde incelemiştir. Bu çalışması, bilim tarihi alanında dünyadaki ilk doktora tezlerinden biri olarak kabul edilmektedir.
Özellikle İslam medeniyetinin bilim tarihindeki rolünü ortaya koyan çalışmalarıyla tanınan Aydın Sayılı; astronomi, matematik, tıp ve bilim kurumlarının tarihine ilişkin çok sayıda araştırma gerçekleştirmiştir. Biruni, İbn Sina ve diğer İslam bilim insanlarının çalışmalarını Batı bilim tarihiyle karşılaştırmalı olarak ele alarak, bilimsel gelişmelerin yalnızca Batı merkezli bir tarih anlatısıyla açıklanamayacağını ortaya koymuştur.
Türkiye’de bilim tarihinin akademik bir alan olarak yerleşmesinde büyük rol oynayan Sayılı, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde Bilim Tarihi Kürsüsü’nü kurmuş ve uzun yıllar bu alanda akademik çalışmalar yürütmüştür. Uluslararası bilim dünyasında da saygın bir yere sahip olan Sayılı, bilim tarihine yaptığı katkılar nedeniyle çeşitli uluslararası ödül ve unvanlara layık görülmüştür.
Aydın Sayılı’nın Türk bilim ve kültür tarihindeki öneminin bir göstergesi olarak portresi, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından tedavüle çıkarılan 5 Türk Lirası banknotunun arka yüzünde yer almaktadır. Böylece Sayılı, Türkiye’nin bilim tarihine yön veren isimlerinden biri olarak günlük yaşamda kullanılan banknotlar üzerinden de geniş kitlelere tanıtılmaktadır.
Usturlabın Bilim Tarihindeki Önemi
Sayılı’nın bilimsel mirası açısından astronomi araçları ve özellikle usturlaplar ayrı bir önem taşımaktadır. İslam dünyasında astronomi çalışmalarının gelişiminde önemli bir yere sahip olan usturlaplar; yıldızların ve gök cisimlerinin konumlarının belirlenmesi, zaman ölçümü ve çeşitli astronomik hesaplamalarda kullanılan çok işlevli bilimsel araçlardı.
Usturlaplar, yüzyıllar boyunca gök cisimlerinin hareketlerini anlamak, zamanı belirlemek ve astronomik hesaplamalar yapmak amacıyla kullanıldı. İslam dünyasında astronomi ve matematik alanındaki gelişmelerle birlikte usturlapların tasarım ve kullanım teknikleri de ileri seviyeye taşındı. Bu araçlar, dönemin bilimsel bilgi birikiminin ve astronomi çalışmalarının somut örnekleri arasında yer aldı.
Bu nedenle Aydın Sayılı’ya ait olduğu belirtilen tarihi bir usturlabın kaybolması, yalnızca kişisel bir eşyanın akıbeti açısından değil, Türkiye’nin bilim tarihi ve kültürel mirası bakımından da dikkat çekici bir durum oluşturuyor.
Bilim Tarihinin Önemli Miraslarından Biri
Aydın Sayılı’nın hayatı boyunca ortaya koyduğu çalışmalar, Anadolu ve İslam dünyasının bilim tarihindeki yerinin anlaşılmasına önemli katkılar sundu. Bu nedenle kendisine ait kişisel eşyalar, bilimsel araçlar, belgeler ve hatıralar yalnızca maddi değeri olan nesneler değil, Türkiye’nin bilim hafızasının bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Bilim tarihinin önemli isimlerinden Aydın Sayılı’ya ait tarihi usturlabın akıbetinin aydınlatılması, hem eserin nerede olduğunun belirlenmesi hem de gelecek kuşaklara aktarılması gereken bilimsel ve kültürel mirasın korunması açısından önem taşıyor.
Yorumlar (0)