Kars’ın tarihi mirası zamana karşı ayakta
Kars’ta Osmanlı döneminden günümüze ulaşan ve yaklaşık 200 yıllık geçmişiyle dikkat çeken Gemli Tabya, özgün mimarisi ve tarihi geçmişiyle kentin önemli kültür varlıkları arasında yer alıyor. Hilal ve at nalını andıran sıra dışı formuyla Türkiye’deki nadir tabya örneklerinden biri olan tarihi yapı, yılların ve ilgisizliğin etkisi altında turizme kazandırılacağı günü bekliyor.
Kars’ın savunma tarihinin önemli tanıklarından biri olan Gemli Tabya, havadan görüntülendiğinde sahip olduğu dikkat çekici mimariyi daha belirgin biçimde ortaya koyuyor. Yerden bakıldığında büyük ölçüde yıpranmış bir görünüm sergileyen yapı, kuşbakışı görüntülerde hilali andıran kavisli planı ve at nalı biçimindeki özgün tasarımıyla dikkat çekiyor.
Savaşlara ve işgallere tanıklık etti
1854 yılında Kerim Paşa tarafından yaptırılan Gemli Tabya, Kars’ın savunmasında önemli görevler üstlendi. Tarihi yapı; 1855 Osmanlı-Rus Savaşı, 1877-1878 Osmanlı-Rus Harbi ile 1918-1920 yılları arasında yaşanan çatışmalar sırasında aktif olarak kullanıldı.
Kars’ın stratejik konumu nedeniyle kent çevresinde farklı dönemlerde çok sayıda tabya inşa edilirken, Gemli Tabya sahip olduğu özgün mimariyle diğer savunma yapılarından ayrılıyor. Dönemin askeri ihtiyaçları doğrultusunda şekillendirilen yapı, yalnızca askeri tarih açısından değil, Osmanlı savunma mimarisi ve mühendislik anlayışını yansıtması bakımından da büyük önem taşıyor.
Bir dönem kadın hapishanesi olarak kullanıldı
Yaklaşık iki asırlık geçmişi boyunca farklı amaçlarla kullanılan Gemli Tabya, bir dönem kadın hapishanesi olarak da hizmet verdi. Bu yönüyle yapı, yalnızca savaşların ve askeri mücadelenin değil, Kars’ın yakın tarihinin farklı dönemlerinin de izlerini bünyesinde barındırıyor.
Ancak geçen yıllar içerisinde yeterli bakım ve koruma çalışmalarının gerçekleştirilememesi, tarihi yapıda ciddi tahribatların oluşmasına neden oldu. Tabyada bazı duvarların çöktüğü, iç bölümlerde ise yıkılmalar ve deformasyonların meydana geldiği görülüyor.
Havadan görüntülendiğinde eşsiz mimarisi ortaya çıkıyor
Gemli Tabya’nın en dikkat çekici özelliklerinden biri olan özgün planı, havadan görüntülendiğinde daha net biçimde görülebiliyor. Hilali andıran kavisli yapısı ve at nalı formundaki planıyla dikkat çeken tabya, adeta açık hava müzesi niteliğinde tarihi bir alan görünümü sunuyor.
Doğal çevresi içerisinde zamana direnen yapı, Kars’ın savunma tarihine ışık tutarken aynı zamanda korunmaya ne kadar ihtiyaç duyduğunu da gözler önüne seriyor. Rus işgalleri ve savaşlar döneminde kentin savunmasında önemli rol üstlenen tabyalar arasında Gemli Tabya, kendine özgü mimarisiyle ayrı bir konumda bulunuyor.
En büyük mücadelesini şimdi doğaya ve ilgisizliğe karşı veriyor
Yaklaşık 200 yıldır savaşlara, işgallere ve zamana tanıklık eden Gemli Tabya, bugün ise en büyük mücadelesini doğanın yıpratıcı etkilerine ve ilgisizliğe karşı veriyor. Her geçen gün biraz daha yıpranan tarihi yapı, taşıdığı eşsiz mimari miras ve tarihi geçmişiyle kapsamlı bir koruma çalışmasını bekliyor.
Havadan kaydedilen görüntüler, Gemli Tabya’nın yalnızca sıra dışı mimarisini değil, aynı zamanda acil olarak korunması gerektiğini de bir kez daha ortaya koydu. Kars’ın önemli tarihi miraslarından biri olan yapının restore edilerek turizme kazandırılması, hem kentin kültürel zenginliğine hem de tarihi turizm potansiyeline önemli katkı sağlayabilecek nitelikte görülüyor.
Yorumlar (0)