Sardes’te 2.500 Yıllık Gizem: Devasa Lidya Surlarında Asur İzleri
Manisa’nın Salihli ilçesinde bulunan Sardes Antik Kenti, Lidya Krallığı’nın başkenti olmasının yanı sıra Anadolu arkeolojisinin en dikkat çekici yapı kalıntılarından birine ev sahipliği yapıyor. Tarihte parayı ilk basıp kullanan Lidyalıların başkenti Sardes’te ortaya çıkarılan ve bugün yaklaşık 12 metre yüksekliğe, 20 metre genişliğe ulaşan devasa sur duvarının, Mezopotamya’nın güçlü medeniyetlerinden Asurlularla bağlantılı olabileceği düşünülüyor.
MÖ 7. yüzyılın sonları ile MÖ 6. yüzyılın ortaları arasında inşa edildiği değerlendirilen surun mimari özellikleri, dönemin Anadolu yapılarından önemli ölçüde ayrılıyor. Özellikle kerpiç bloklar arasında kullanılan pişmiş tuğlalar, araştırmacılara göre yapının inşasında Mezopotamya kökenli bir mimari geleneğin etkili olmuş olabileceğine işaret ediyor.
20 Metre Genişliğindeki Surun Benzeri Anadolu’da Bulunmuyor
Sardes Antik Kenti Kazı Başkanı Prof. Nicholas Cahill, yapının olağanüstü boyutlarına dikkat çekiyor. Günümüze yaklaşık 12 metrelik yüksekliği ve 20 metrelik genişliğiyle ulaşan surun başlangıçta çok daha yüksek olduğu tahmin ediliyor. Orijinal yüksekliğinin 15 metreden fazla olabileceği belirtiliyor.
Cahill, Anadolu ve Akdeniz dünyasında bu ölçekte başka bir sur örneğinin bilinmediğini belirterek yapının Sardes için olduğu kadar Anadolu arkeolojisi açısından da eşsiz bir nitelik taşıdığını ifade ediyor. Gordion gibi önemli antik kentlerdeki surlarla karşılaştırıldığında Sardes'teki yapının özellikle genişliği bakımından benzersiz olduğu görülüyor.
Asur İmparatorluğu’nun Çöküşüyle Aynı Döneme Rastlıyor
Devasa surun inşa tarihi, Asur İmparatorluğu’nun tarih sahnesinden çekildiği dönemle dikkat çekici biçimde örtüşüyor. MÖ 7. yüzyılın sonlarında İskitler, Medler ve Babillerin baskısıyla Asur İmparatorluğu’nun siyasi gücünü kaybetmesi, bölgedeki usta ve zanaatkârların farklı merkezlere göç etmesine neden olmuş olabilir.
Araştırmacılar, Asur İmparatorluğu’nun yıkılmasının ardından hayatta kalan bazı ustaların ve mühendislerin Lidya Krallığı’na sığınmış olabileceğini değerlendiriyor. Sardes’teki surun büyüklüğü ve kullanılan inşaat teknikleri de bu ihtimali güçlendiren unsurlar arasında gösteriliyor.
Asur Bağlantısının En Önemli Kanıtı: Pişmiş Tuğla
Sardes surunu diğer Anadolu yapılarından ayıran en önemli özelliklerden biri, kerpiçle birlikte pişmiş tuğlanın kullanılmış olması. Prof. Cahill’in aktardığı bilgilere göre, söz konusu dönemde pişmiş tuğla teknolojisi Anadolu ve Yunanistan’da yaygın biçimde kullanılmıyordu. Buna karşılık bu teknik Mezopotamya ve özellikle Asur dünyasında bilinen bir yapı geleneğiydi.
Bu nedenle Sardes surunda tespit edilen pişmiş tuğla ve kerpiç kombinasyonu, yapının Asur mimari geleneğiyle bağlantısını araştırmacılar açısından önemli bir tartışma konusu haline getiriyor. Surun MÖ 600’lü yıllarda inşa edilmesi ile Asur İmparatorluğu’nun çöküş sürecinin aynı döneme denk gelmesi, “Asurlu ustalar Sardes’e mi geldi?” sorusunu gündeme taşıyor.
Lidyalılar ve Asurlular Arasında Bir Mimari Etkileşim İhtimali
Prof. Cahill’e göre Lidya Krallığı’nın siyasi hedefleri ile Asur İmparatorluğu’nun geçmişteki gücü arasında da dikkat çekici bir benzerlik bulunuyor. Lidyalıların geniş bir siyasi ve ekonomik güç alanı oluşturma hedefinin, Asur dünyasından gelen deneyimli ustaların bilgi birikimiyle birleşmiş olabileceği düşünülüyor.
Bu görüşe göre Sardes suru yalnızca bir savunma yapısı değil, aynı zamanda iki farklı medeniyetin mimari ve teknolojik birikiminin buluştuğu önemli bir arkeolojik belge niteliği taşıyor. Ancak “Kayıp Asurlular” olarak nitelendirilen bu insanların Sardes’e gelip surun inşasına katkı sağladığı görüşünün kesinleşmesi için yeni arkeolojik ve bilimsel araştırmalara ihtiyaç bulunuyor.
MÖ 547’deki Savaş Surun Tarihini Değiştirdi
Lidya Krallığı’nın MÖ 547 yılında Pers Kralı II. Kiros tarafından yıkılması, Sardes’in tarihinde önemli bir dönüm noktası oldu. Bu süreçte büyük surun da yıkıldığı ve üst bölümünün çöken kerpiç ile tuğla parçalarının yapının üzerine yayıldığı düşünülüyor.
İlginç biçimde, surun yıkılması onun günümüze ulaşmasına da katkı sağladı. Çöken yapı parçaları, alttaki duvar kalıntılarını yağmur ve diğer doğal etkenlerden koruyan bir tabaka oluşturdu. Böylece yaklaşık 2.500 yıl önce yıkılan yapının önemli bölümleri arkeologlara ulaşabildi.
2.500 Yıllık Sur İçin Özel Koruma Yöntemi
1980 yılında gün yüzüne çıkarılan surun korunması ise arkeologların karşı karşıya olduğu en önemli sorunlardan biri haline geldi. Kerpiç ve pişmiş tuğladan oluşan yapı açık hava koşullarına bırakıldığında yağmur, nem ve diğer doğal etkenler nedeniyle zaman içerisinde aşınarak yok olma riski taşıyor.
Bu nedenle Sardes kazı ekibi, yapının özgün dokusunu korurken ziyaretçilerin surun görünümünü algılamasına imkân sağlayacak özel bir koruma yöntemi geliştirdi. Öncelikle duvarın milimetrik ölçümleri ve ayrıntılı haritalaması yapıldı. Ardından özgün kerpiç ve tuğlaların boyutları, dokuları ve renkleri incelenerek benzer özelliklere sahip yeni malzemeler üretildi.
Orijinal Duvar Yeni Bir Katmanın Ardında Korunacak
Koruma projesinde orijinal sur ile yeni oluşturulacak yüzey arasında ince ve gerektiğinde sökülebilir bir koruma katmanı kullanılıyor. Böylece yeni üretilen kerpiç ve tuğlalar dış etkenlere karşı bir kalkan görevi görürken, yaklaşık 2.500 yıllık özgün duvar doğrudan müdahaleden korunmuş olacak.
Uygulanan yöntemin en önemli özelliklerinden biri ise gelecekte özgün yapıya yeniden ulaşılabilmesi. Yeni koruma katmanının gerektiğinde kaldırılabilmesi sayesinde, orijinal duvarın bilimsel incelemelere açık biçimde muhafaza edilmesi hedefleniyor.
Sardes’in Dev Surları Geçmişten Geleceğe Taşınacak
Sardes’teki devasa sur, yalnızca Lidya Krallığı’nın savunma anlayışını değil, aynı zamanda Anadolu ile Mezopotamya arasındaki olası kültürel ve teknolojik etkileşimleri de anlamak açısından büyük önem taşıyor. Pişmiş tuğla kullanımı, olağanüstü genişliği ve Asur İmparatorluğu’nun çöküşüyle aynı dönemde inşa edilmiş olması, yapıyı Anadolu arkeolojisinin en dikkat çekici araştırma alanlarından biri haline getiriyor.
Devasa surun korunmasına yönelik yeni uygulama ise arkeolojik mirasın geleceğe aktarılması açısından dikkat çekici bir örnek oluşturuyor. Sardes’in yaklaşık 2.500 yıllık bu eşsiz yapısı, bir yandan ziyaretçilere geçmişin ihtişamını göstermeye devam ederken diğer yandan özgün kalıntıları koruma altına alınarak gelecek nesillere aktarılmaya çalışılıyor.
Yorumlar (0)