Zencir-i Adalet: Mazlumların Hükümdara Ulaşmasını Sağlayan Zincir

Nizamülmülk'ün Adalet Zinciri Anlatısı

Nizamülmülk'ün adaletle ilgili kullandığı diğer metafor, alegori ya da bir sembolik ifade ise "zencir-i adalet", yani "adalet zinciri"dir. Siyasetname'nin "ıkta sahipleri ve reayaya nasıl davrandıklarının araştırılması" hakkındaki faslında yer alan hikâyeye göre Enuşirvan hükümdar olduktan sonra zulmü ortadan kaldırmak için çok uğraşmış ancak bunu tam anlamıyla başaramamıştı.

Bu sırada büyük kumandanlardan biri yaşlı bir kadının arazisine el koyup kendisi için bir saray yaptırmıştı. Zulme uğrayan kadın, bazı devlet adamlarına derdini anlatsa da bir sonuç alamamış, en sonunda Medayin'e giderek meseleyi Enuşirvan'a söylemeye karar verdi. Ancak onun sarayına gittiğinde azametinden ve etrafını saran görevlilerden ürktü. Beni onun huzura çıkarmazlar deyip, başka çareler aramaya başladı.

Nihayet Enuşirvan'ın ava çıktığı ve yanında kimsenin bulunmadığı bir anda onun huzuruna çıkıp derdini anlattı, şikayetini dile getirdi. Enuşirvan yaşlı kadına çeşitli lütuflarda bulundu. Olayın aslını ve esasını araştırdı. Yaşlı kadının doğru söylediğini, söz konusu kumandanın bu şekilde büyük servete ulaştığını öğrenince tepeden tırnağa derisinin yüzülmesini, içine ot tıkıp sarayın kapısına asılmasını ve münadinin yedi gün boyunca halk arasında gezip "Halka zulmü reva gören mahlukun akıbeti bu olur!" diye bağırmasını emretti.

El koyulan araziyi ve üzerine yapılan sarayı yaşlı kadına verdikten sonra sarayın kapısının mazlumlara her zaman açık olduğunu, haciplerin bu sebeple gelen herkesi huzura almalarını söyledi. Bununla da yetinmeyip saraya gelenlerin haciplere ihtiyacı olmasın diye, yedi yaşındaki bir çocuğun bile elinin erişebileceği yükseklikte zillerin asılı olduğu bir adalet zinciri yapmalarını emretti.

Saraya gelen mazlumlar, o zinciri sallayarak zilleri çaldırır, zil sesini duyan Enuşirevan da onu huzura kabul ederek maruzatını dinlerdi. Neticede adalet zinciri öyle etkili oldu ki yedi yıl boyunca bir Allah'ın kulu o zincire dokunmadı. Hiç kimse Enuşirevan'ın bargahına kendisine haksızlık yapıldı iddiasıyla gelmedi ve kimse kimseye zulmetmedi.

Yedi yıl sonra ise bir eşek gelip zinciri sallayıp zilleri çaldı. Enuşirevan onun da mutlaka bir şikayeti olduğunu söyleyerek durumu araştırdı ve eşeğe zulmedeni bulup cezalandırdı.

Nizamülmülk İki Sultan Bir Vezir, Erkan Göksu, s.258, Kronik Kitap

Tıklayınız