Türk Tarihinde Boy Yapısı ve Önemi
Türk kökenli halkları tarihin derinliklerinden günümüze taşıyan en önemli özelliklerden biri boylar hâlinde yaşamaktır. En eski kaynaklarda Türklerin ataları boy ya da boy grupları olarak tanımlanmışlardır. Batıda Macaristan'dan Kore'ye kadar uzanan geniş sahada su boyları ya da dağların arasındaki vadilerde kümelenmişlerdir.
Boy örgütlenmesi toplumsal yapıyı o kadar güçlendirmiştir ki günümüze kadar izleri silinmemiş, süreklilikleri korunmuştur. Türkistan sahasında yaşayan Türk kökenli halkların büyük çoğunluğu hâlâ söz konusu boy sistemini sürdürmektedir. Türklerin bu ortak hayat tarzı komşularının kaynaklarında etraflıca bildirilirken, kendi dillerindeki Yazıtlar ve Divanu Lügatit-Türk gibi hazine değerindeki eserlerde boy adlarının tam Türkçelerinin yazılması zenginlik katmıştır. Bu sayede Çince kaynaklardan öğrenemediğimiz boy adlarının gerçek okunuşlarını anlama imkânı buluyoruz.
Bozkırın Siyasi Varlıkları ve Temel Boy Grupları
Bozkırlarda yaşayan Türkler tarihin en erken devirlerinden itibaren Hun, Gök Türk, Uygur gibi büyük kağanlıklar kurmayı başardı. Doğu Avrupa'ya gidenler ise Avrupa Hun, Avar, Sabar, Bulgar, Hazar, Peçenek, Uz, Kuman (Kıpçak) siyasi varlıklarını oluşturdu. Ancak genel bir bakış açısıyla sadece büyük devletlerin tarihine bakmanın Türklerin eski tarihini anlamaya yetmediği görülür. Çünkü boyların varlığının incelenmesi her dönemde tarihin tamamlanmasını sağlar.
Ting-ling, Kao-ch'e (Kanglı), Töles, Oğuz, Kıpçak adlı boy grupları Türk toplumunun ana taşıyıcı rolünü üstlenmişlerdir.
Büyük Boyların Tarihsel Sürekliliği
Oğuzlar, 10. yüzyıldan sonra Türkmenler olarak Ön Asya'nın büyük kesiminin tarihini şekillendirdiler. Kıpçaklar ise aynı devirden başlayarak Macaristan'dan Altaylara Türk Dünyasının büyük bölümünü meydana getirdiler. Uygur ve Karluk gibi büyük boylar da yok olmadan günümüze ulaştı. Aslında irili ufaklı boyların tam sayısını tespit etmek mümkün değildir. Ama yazılı kaynaklarda da belirtildiği gibi çok sayıda küçük boyun varlığı da söz konusudur.
Kaynakların büyük kağanlıklar hakkında çok daha detaylı bilgi vermesi normal bir durumdur. Ancak aynı kaynaklar kısa kısa bilgilerle olsa da çok sayıda küçük boylar hakkında bilgi verir. Bunlardan bazıları güçlenip yükseldikçe bilgiler çoğalır. Bu boyların çoğunun devlet kuramadığını da kabul etmek gerekir. Varlıklarının küçük ya da büyüklüğüne bakmadan boyların çok önemli olaylara katıldığını görüyoruz. Onların tarihi ele alınmazsa İslam Öncesi Türk Tarihi anlamak eksik kalırdı.
Gök Türk Dönemi ve Bağımsızlık Süreci
Hun döneminde Ting-ling'lerden başlayarak, Wu-sun, Kao-ch'e (Kanglı), Töles boy grupları ile bilgileri değerlendirerek boyların ana gövdesini oluşturduk. Gök Türk döneminden itibaren yazıtların verdiği hazine değerindeki bilgiler ufkumuzu açar. Artık boyları birer birer öğreniriz. 627 yılında gelişen olaylar sonrası boylar bağımsızlık duygusunu tattılar. Bundan sonra onları devlete bağlamak kolay olmadı. Çok sayıda müstakil boyun varlığını görüyoruz. Dolayısıyla Gök Türklerin 7. yüzyıl başlarından itibaren boylar kompozisyonunu harf sırasına göre inceledik.
Coğrafi Dağılım ve Kaynakların Metodolojisi
Boyların coğrafi dağılımı her zaman çok kıymetlidir. Onların doğudan batıya göç hareketleri de Türk tarihin temellerini anlamamıza yardımcı olur. Bu sebeple hangi boy ne zaman nerede yaşadı? Sorusuna cevap aradık ve her başlığın altında açıklamaya gayret ettik. Doğu Avrupa'nın farklı özellikler taşımasını dikkate alarak İtil (Volga) Irmağını batı sınırı kabul ettik. Doğuda ise Kerulen Irmağı boyundaki Proto-Moğol boylara kadar uzandık. Kesin sınırları çizmek mümkün olmasa da Sibirya'nın derinliklerinden Tibet'e, Afganistan'a kadar Türk kökenli olduğunu bildiğimiz boyların izini sürdük. Bu coğrafi sınırlar içinde M.Ö. 3- M.S. 10 yüzyıllar arası Çin kaynaklarında nakledilen bilgileri esas alarak, belgelerin az ya da çok oluşuna bakmadan hepsine değinmeye gayret ettik. Orhun Yazıtları başta olmak üzere bütün Eski Türkçe yazılı metinlerde özellikle boy adlarının gerçeklerini bulduk. Bizans, Arap ve Fars kaynaklarıyla da mukayese ederek konu bütünlüğünü sağladık.
Sonuç ve Araştırmanın Kapsamı
Sonuçta haklarında az veya çok bilgilere sahip olabildiğimiz küçük ya da büyük boylar panoraması çıktı. Hunlardan başlayarak Gök Türk dönemine kadar Ting-ling, Kao-ch'e (Kanglı), Töles gibi boy grupları ana başlıklar oluşturdu. Devamında 10. yüzyıla kadar yaşayanları daha açık anlaşılabilmeleri maksadıyla alfabetik şekilde sıraladık. Türk kültür tarihi açısından da çok değerli olduğunu düşündüğümüz Çince orijinal belgelerin tercümelerini araştırma kısmının arkasına ilave ettik. Böylece İslam Öncesi Türk tarihinin eksik bir konusunun ele alındığı bu eser ortaya çıktı.
Eski Türk Boyları Çin Kaynaklarına Göre (MÖ III. - MS X. Asır), Prof. Dr. Ahmet Taşağıl, Kronik Kitap
https://kronikkitap.com/kitap/eski-turk-boylari/
Yorumlar (0)