Tarih: 2026-01-25 / Görüntülenme: 320

Ebussuud Efendi, devrinin en nüfuzlu şahsiyetlerinden biri olmakla birlikte, günlük siyasete ve makam mevki çekişmelerine karışmamış, kendisine emanet olunan yüksek makamın ciddiyetini ve İslâmiyet'in izzetini, şan ve şerefini koruyarak, dinin esaslarının hakkıyla tatbik olunmasına dikkat etmiştir.

Kanûnî Sultan Süleyman ile Münasebeti

Sultan Süleyman Kanûnî, kendisine karşı büyük bir hürmet ve itimad beslemiş, mühim meselelerde onun re'yine başvurmuştur. Süleymaniye Camii'nin temelini de Ebussuud Efendi'ye attıran Sultan'ın, Zigetvar yolunda iken, hasta olan Şeyhülislâm'ın hatırını sormak için yazdığı ve "Hâlde hâldaşım sinde sindaşım, tarîk-i Hak'ta yoldaşım Ebussuud Efendi hazretleri..." diye başlayan mektup, aralarındaki bağın kuvvetini göstermektedir.

Hukukun Üstünlüğü ve Meşhur 422. Fetva

Buna rağmen, Ebussuud Efendi'nin, Sultan emri olarak çıkarılan bazı emirnâmeleri, İslâm hukukuna aykırı olduğu için reddettiği de görülmektedir. Kitabımızda bulunan 422. fetva, bunlardan birisidir: "..nâ-meşru' olan nesneye emr-i sultânî olmaz."

422. MES'ELE: Emanla gelen harbîler Amr-i zimmi üzerine "harbilerin zimmî üzerine bir hususta şehâdet eyleseler, Pâdişâh-i âlem-penah, “harbilerin zimmi üzerine şehâdetleri tutula” deyu ellerinde temessükleri olucak, mzburların üzerine şehadetleri kabul olunur mu?

ELCEVAP: Aslâ olunmaz, ahid-nâmelerinde ol kaydı cehele-i küttâb yazmışlardır, nâ-meşrû' olan nesneye emr-i sultânî olmaz. (B. 191 a)

İlmi Hizmetleri ve Şeyhülislâmlık Müessesesi

Hizmeti: Kanûnî'nin oğlu Sultan İkinci Selim'in yanında da itibar gören Ebussuud Efendi, bu padişahın zamanı ile Üçüncü Murad ve Üçüncü Mehmed devirlerinin başlıca âlimleri-nin de hocası olmuştur.

Şeyhülislâmlık müessesesi, Ebussuud Efendi'nin ilmî şahsi-yeti, ciddiyeti ve idareciliği ile, onun devrinde mevcut ilim müesseselerinin hepsinin üzerine yükselerek, daha sonra devam edecek olan mevki ve değerini kazanmıştır. Kanûnî'nin arzusu üzerine, ilim tahsili ve müderrislik usulünü de belirli bir nizam ve kanuna bağlayarak, bu yoldan yüksek şahsiyetler yetişmesini sağlamıştır.

Cihan Devletinin Şeyhülislâmı

Elhâsıl Ebussuud Efendi, sultânı Kanûnî, sadrazamı Sokollu, kaptan-ı deryâsı Barbaros Hayreddin, ser-mimarı Sinan ve şairi Bâkî olan ebed-müddet bir cihan devletinin, kendine lâ-yık şeyhülislâmı idi. Rahmetullâhi aleyh.

Kanuni Devrinde Osmanlı Hayatı s.33 M.Ertuğrul Düzdağ, Ketebe Yayınları

https://www.ketebe.com/kanuni-devrinde-osmanli-hayati-m-ertugrul-duzdag