Sovyetler Birliği tarafından 14 Kasım 1944'te Gürcistan'ın Ahıska bölgesinden sürgün edilen Ahıska Türkleri, aradan geçen 82 yılın ardından Bitlis'in Ahlat ilçesinde yeni bir hayat kuruyor. 2016'dan bu yana yürütülen iskân çalışmaları kapsamında Ahlat'a yerleştirilen Ahıska Türkü ailelerinin sayısı 661'e ulaştı. Sürgünün acı hatıralarını yaşlı kuşaklar hâlâ canlı biçimde anlatırken, aileler Ahlat'ı "ebedi yurt" olarak görüyor.
Anadolu'ya Sınır Komşusu Bir Yurt: Ahıska
Bugün Gürcistan sınırları içinde kalan Ahıska, Türkiye sınırına yaklaşık 15 kilometre mesafede bulunuyor. Bölge, 250 yıl boyunca Osmanlı Devleti'nin egemenliğinde kaldı. Ahıska toprakları 1828'de Rus işgaline uğradı, 1829'da ise bu ülkenin hâkimiyetine geçti.
1944: Felaketlerin Başlangıcında Bir Dönüm Noktası
II. Dünya Savaşı'nın sona yaklaştığı dönemde Rusya'nın savaştan galip çıkacağı öngörülebiliyordu. 1944 yılı, Sovyet Rusya hâkimiyeti altında yaşayan Türk ve Müslüman halklar için felaketlerin başlangıcında bir dönüm noktası oldu.
Büyük sürgünden önce uygun şartları oluşturmak için harekete geçen Sovyet yönetimi, Ahıska Türkleri arasında önde gelen, vasıflı ve toplumu yönlendirebilecek kişileri bölgeden sürdü. Askerlik yapabilecek durumdaki tüm erkekler ise Rusya saflarında savaşmak üzere cepheye gönderildi.
Gece Yarısı Operasyonu ve Sürgünün Gerekçeleri
Bereketli topraklara ve doğal güzelliklere sahip Ahıska'da Türkler, gece yarısı kapılarına dayanan Sovyet askerleri tarafından evlerinden çıkarıldı. Askerlerin ileri sürdüğü gerekçe, "Türkiye Cephesinden gelen tehlikelere karşı Ahıskalıları korumak ve cephe hattından uzaklaştırmak" idi. Ancak Ahıska Türkleri, yurtlarından sürülmelerinin gerçek sebebini çok iyi biliyordu.
Ahıska Türkleri 1918'de Bakü'yü Ermeni işgalinden kurtaran Kafkas İslam Ordusu saflarına katılmış, bölgenin kaderinin belirlenmesinde etkili olmuş ve bu nedenle Rus yöneticiler tarafından yakın takibe alınmıştı. Ahıska Türklerinin değerlendirmesine göre sürgünün asıl sebebi, tarihin tekerrür etmesinden çekinen Rusların, dillerini, dinlerini ve kimliklerini muhafaza eden ve asimile edemedikleri Ahıska Türklerini cezalandırmak, Türkiye'nin etkisinden uzak tutmak ve olası bir Türkiye ittifakının önüne geçmekti.
14 Kasım 1944: Ölüm Yolculuğuna Dönüşen Sürgün
14 Kasım 1944'te Sovyet askerleri, kimsenin kaçmasına imkân vermeyecek şekilde köyleri kuşattı. Apar topar evlerinden çıkarılan Ahıska Türkleri, mallarını, mülklerini ve hatıralarını geride bırakmak zorunda kaldıkları bir yolculuğa çıkarıldı.
Aileler, hayvan taşımacılığında kullanılan, eski ve bakımsız, kapısı ve penceresi olmayan yük trenlerine bindirildi. Bir vagona 4-5 hane dolduruldu. Açlık ve -40 dereceye varan soğukla baş başa bırakılan insanlar için bu yolculuk, kaynak metinde "tasarlanmış bir ölüm yolculuğu" olarak nitelendiriliyor.
Ahıska, Aspinza, Ahılkelek ve Bogdanovka ilçeleri ile bu ilçelere bağlı yaklaşık 220 köyden Kazakistan, Özbekistan ve Kırgızistan gibi ülkelere sürgün edilen yaklaşık 100 bin Ahıska Türkünün 20 bine yakını, bir ay süren yolculuk sırasında açlıktan, soğuktan ve hastalıklardan hayatını kaybetti.
"Özel Yerleşim" Rejimi ve Dünyaya Dağılan Bir Halk
Zor şartlar altında hayatta kalmayı başaran Ahıska Türkleri, sürgün edildikleri ülkelerde "özel yerleşim" rejimi adı verilen uygulamayla sıkı gözetim ve denetim altında yaşamaya mahkûm edildi. Bugün dünyanın 10'dan fazla ülkesine dağılmış yaklaşık 600 bin Ahıska Türkü, ana vatan hasretiyle yaşamaya devam ediyor.
Ahlat'ta 661 Ahıska Türkü Ailesi İskân Edildi
Ahıska Türkleri bugün Türkiye'de huzur ve güven içinde yaşamanın mutluluğunu yaşıyor. Bitlis'in Ahlat ilçesine yerleştirilen aileler, yıllarca süren sürgün ve savaşların ardından anavatanlarında yeni bir hayata başladı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın talimatıyla 2016'da başlayan iskân süreci kapsamında bugüne kadar 661 Ahıska Türkü ailesi Ahlat'a yerleştirildi. Yıllarca farklı ülkelerde sürgün hayatı yaşayan aileler, aynı talimatla Ukrayna'dan Türkiye'ye getirilerek Ahlat'a yerleştirilmeye başlandı.
Süreç, 2016'da ilk kafilenin 72 aile olarak ilçeye getirilmesiyle başladı. Sonraki yıllarda Elazığ'daki geçici barınma alanlarında kalan aileler de Ahlat'a nakledildi. TOKİ tarafından Ahlat'ta inşa edilen konutlara 2024'ün Şubat ayında 218 aile, 2026'nın Ağustos ayında ise 371 aile daha yerleştirildi. Böylece Ahlat'ta iskân edilen Ahıska Türkü ailelerinin sayısı 661'e ulaştı. Yetkililer, önümüzdeki yıl 411 ailenin daha Ahlat'a yerleştirilmesinin planlandığını, yeni konutların yapım çalışmalarının da sürdüğünü belirtiyor.
"Ahlat Bizim Ebedi Yurdumuz Olacak"
Dünya Ahıska Türkleri Birliği (DATÜB) Ahlat Temsilcisi Murat Resuloğlu, aileler adına ilçe halkına teşekkür ederek Ahıska Türklerinin artık Ahlat'ı ebedi yurdları olarak gördüğünü söyledi. Resuloğlu, ilk kafilenin 2016'da 72 aile olarak geldiğini, 2024'ün Şubat ayında 218, 2026'nın 19 Ağustos'unda ise 371 ailenin daha yerleştirildiğini ifade etti. Gelecek yıl 411 ailenin daha yerleştirilmesinin planlandığını, bu sürecin tamamlanmasıyla ilçedeki Ahıska Türkü ailelerinin sayısının 1071'e ulaşacağını kaydetti. Ahlat halkının kendilerini büyük bir misafirperverlikle karşıladığını vurgulayan Resuloğlu şöyle konuştu:
"Burada bütün Ahıskalı aileler adına Ahlatlılara teşekkür etmek istiyorum. Çünkü bize kucak açtılar, her konuda yardımcı oluyorlar. Bizim burada ilişkilerimiz, sahabelerin yaşadığı dönemdeki ensar-muhacir kardeşliğini andırıyor. Sağ olsunlar, her zaman yanımızda oluyor, bize destek veriyorlar. Artık iç içe yaşamaya başladık. İnşallah ilerleyen yıllarda sosyal bağlarımız daha da güçlenecek, ailelerimiz arasında akrabalık ilişkileri de kurulacak. İnsanlarımız artık burayı son durağımız olarak görüyor. Biliyorsunuz, tarih boyunca birkaç kez sürgün yaşadık. Benim babam henüz 3 yaşındayken Ahıska'dan sürgün edilmiş. Ben de 16 yaşındayken Fergana faciasını yaşadım. Ardından Ukrayna-Rusya savaşı başlayınca buraya, anavatanımıza geldik. İnşallah burası bizim ebedi yurdumuz olacak. Ahlat, tarihimiz açısından da çok önemli bir yer. Anadolu'nun beşiği sayılan bu topraklara yerleşmeyi Allah bize nasip etti. Biz de Ahıskalılar olarak Ahlat'ın geleceği, gelişmesi ve daha güzel bir ilçe olması için elimizden gelen bütün gayreti göstereceğiz."
"Cumhurbaşkanımız Bizi Ateşin İçinden Çıkarıp Buraya Yerleştirdi"
Türkiye'ye yerleşmelerinde emeği geçen herkese teşekkür eden Resuloğlu, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın kendilerine sahip çıktığını belirtti:
"Bu sürecin hamisi olan Cumhurbaşkanımıza özellikle teşekkür etmek istiyorum. Çünkü Cumhurbaşkanımız bize sahip çıktı, bizi ateşin içinden çıkarıp buraya yerleştirdi. Ayrıca bakanlarımıza, ilgili kurumlarımıza, Sayın Valimize, Kaymakamımıza ve bütün yetkililere teşekkür ediyorum. İhtiyaçlarımızın karşılanması için gece gündüz demeden çalışıyor, her konuda bize yardımcı oluyorlar. Göç İdaresi Başkanlığına da ayrıca teşekkür ediyorum. Çünkü kurumlar arasındaki koordinasyonu hem Elazığ'da hem de Ahlat'ta onlar yürüttüler. Biz de bu kurumlarla bir aile gibi çalışmalarımızı sürdürüyoruz."
82 Yıl Önceki Sürgünün Acı Hatıraları Hâlâ Hafızalarda
Sürgünün acısı, aradan geçen uzun yıllara rağmen hafızalardaki yerini koruyor. Sürgün sırasında 2,5 yaşında olan 85 yaşındaki Dağgül Ziya, çocuk yaşta yaşadığı günleri anlattı. Ziya, sürgün gecesi askerlerin evlerine geldiğini ve aileleri zorla trenlere bindirdiğini belirterek şunları söyledi:
"Ben sürgün zamanı 2,5 yaşındaydım. Gözlerimi açtığımda gece saat 02.00-03.00 sıralarında askerler gelmişti. Çoluk çocuk herkesi kaldırıp makineli araçlara bindirmiş ve götürmüşler. Bir ay boyunca yol gittik. O vagonlarda çok büyük zorluklar yaşanmış. Ölenler olmuş, ölenleri vagonlardan atmışlar. Hastalananlar olmuş. Gerçekten acınacak haldeydik. Çok zorluklar çektik. Allah bize bu evleri verenlerden razı olsun. Bize evler verdiler, çok güzel evlerde yaşıyoruz. Allah'ın büyüklüğüne şükürler olsun. Allah devletimizden razı olsun, hayırlarını versin. Allah sonumuzu hayır etsin."
Bugün 96 yaşında olan Yeter Aydın ise sürgün edildiğinde 14 yaşında olduğunu söyledi. Üç kız kardeşi ve annesiyle birlikte tren vagonlarına bindirilerek sürgüne gönderildiklerini anlatan Aydın, ailenin Özbekistan'a yerleştirildiğini belirtti. Yıllar boyunca farklı coğrafyalarda yaşamak zorunda kalan Ahıska Türklerinin çektiği sıkıntılar, yaşlı kuşağın hafızasında canlılığını koruyor.
"Türkiye'den ve Türk Halkından Allah Razı Olsun"
2022'de Elazığ'daki geçici barınma alanına yerleştirilen, 2026'nın Ağustos ayında ise Ahlat'a getirilen Rüstem Ramiz, hem Elazığ'da hem de Ahlat'ta kendilerine gösterilen ilgiden duyduğu memnuniyeti dile getirdi. Ramiz, "Elazığ'dan Allah razı olsun. Ahlat'tan da Allah razı olsun. Bizi çok güzel karşıladılar. Güzel yerlere yerleştik. Evlerimizi görüyorsunuz, hepsi çok güzel" dedi.
Ahıska Türklerinden İsmail Şakalov da Türkiye'ye teşekkür etti. Şakalov, "Allah Türkiye'mizden razı olsun. Elazığ'da 4 yıl kaldık, bize çok iyi baktılar. Daha sonra bizi buraya getirdiler ve ev verdiler. Türkiye'den, Türk halkından ve Cumhurbaşkanımızdan Allah razı olsun" diye konuştu.
Unutulmaması Gereken Bir Hafıza, Korunması Gereken Bir Miras
Ahıska Türklerinin hikâyesi, yalnızca 1944'te yaşanan bir sürgünün değil, dilini, dinini ve kimliğini nesiller boyunca koruyan bir toplumun direncinin de hikâyesidir. Yaklaşık 220 köyden koparılan insanların bir ay süren yolculuğu, on yıllarca süren özel yerleşim rejimi ve dünyanın dört bir yanına dağılmış 600 bin kişilik diaspora, bu hafızanın ne kadar ağır bir bedelle taşındığını gösteriyor.
Yorumlar (0)
Yorum Yaz