Erzurum’da 120 Yıllık Kıraathane Geleneği: 1971’den Bu Yana Çay Soğuk Suyla Demleniyor
Erzurum’un Yakutiye ilçesinde yaklaşık 120 yıllık geçmişe sahip bir kıraathane, üç kuşaktır yaşatılan gelenekleriyle kentin kültürel ve sosyal hayatındaki yerini koruyor. 1971 yılından bu yana çayın soğuk suyla demlendiği mekân, kendine özgü çay hazırlama yöntemi, geleneksel kıtlama şekeri, kütüphanesi ve uzun yıllardır sürdürülen satranç geleneğiyle dikkat çekiyor. Sigara içilmeyen ortamı ve kuşaklar arasında kurulan dayanışma kültürüyle öne çıkan kıraathane, Erzurum’un geleneksel kahvehane kültürünü yaşatan önemli mekânlardan biri olmayı sürdürüyor.
![]()
1971’den Beri Soğuk Suyla Çay Demleme Geleneği
Kıraathanenin en dikkat çekici özelliğini, 1971 yılından bu yana sürdürülen soğuk suyla çay demleme yöntemi oluşturuyor. Geleneksel yöntemle hazırlanan çaylar, kendine özgü lezzetiyle müdavimlerine sunuluyor. Çayın yanında ikram edilen kıtlama şeker ise satırla kırılarak hazırlanıyor ve Erzurum’un köklü çay içme alışkanlığını yaşatıyor.
Kıraathane işletmecisi Öner Temelli, çayın hazırlanışında kullanılan yöntemin kendilerine özgü olduğunu belirterek kaliteli çay elde etmek için demleme sürecinin her aşamasına dikkat ettiklerini ifade etti.
![]()
Çayın Lezzetini Belirleyen Geleneksel Demleme Yöntemi
Soğuk suyla çay demleme tekniğinin ayrıntılarını anlatan Öner Temelli, yöntemin aşamalarını şu sözlerle aktardı:
"Türkiye'de soğuk suyla çay demlenen tek kıraathane burası. Nasıl demlenir? Demliğe soğuk suyu doldurup, üzerine çay otunu atıp ateşin üzerine bırakacağız. Ateşin üzerinde 15-20 dakika durur. Tam kaynamadan alıp kaynayan suyun üzerine bırakıyoruz. Orada yarım saat demlenecek. Bir demlikte 30-35 bardak su aldığı için buna dört bardak çay otu atıyoruz. 5 bardak çay atarsak ağır olur, üç bardak çay otu atarsak da su fazla gelir. Çayın rengini vermez."
Demleme süresinin çayın lezzeti açısından belirleyici olduğunu vurgulayan Temelli, çayın ilk aşamada tozunun ayrıldığını, ardından rengini ve aromasını kazandığını belirtti.
"Demliği ateşin üzerine bıraktıktan sonra bekleme süresi 15-20 dakika arası olur. Yarım saat demlendikten sonra şu çayın ilk 10 dakikasında çayın tozu dökülür. 20 dakikada çayın rengini verir. Yarım saatte de damak tadını verir. Eğer rengini aldanır, 15 dakika daha içersen, bu çayın lezzetini bulamazsın. Burada mühim olan, çayı kaliteli yapmak. Bu kaliteli neyle olur? Suyu soğuk suyundan demlediğimiz için çayda ayrı bir lezzet var."
Temelli, kullanılan çayın seçiminde ve dinlendirilmesinde de titiz davrandıklarını ifade etti. Mayıs ayında toplanan ilk mahsulün bir önceki yıldan temin edildiğini ve uygun koşullarda 7-8 ay dinlendirildikten sonra kullanıma alındığını belirten Temelli, mevcut çay tükendikten sonra bir sonraki yıl için hazırlanan çaya geçtiklerini söyledi.
![]()
Kıraathanede Kütüphane, Satranç ve Dayanışma Kültürü
Yaklaşık 120 yıllık geçmişe sahip kıraathane, yalnızca çay içilen bir mekân olmanın ötesinde, farklı yaş ve meslek gruplarından insanları buluşturan bir sosyal ortam sunuyor. Emeklilerin yanı sıra üniversite hocaları ve öğrencilerin de uğrak noktası olan mekânda kütüphane bulunuyor. Ayrıca 40 yılı aşkın süredir devam eden satranç geleneği, kıraathanenin kültürel ve sosyal yönünü güçlendiriyor.
Mekânın bir diğer özelliği ise tamamen sigarasız olması. Yasal düzenlemelere uygun şekilde sigara içilmesine kesinlikle izin verilmeyen kıraathane, bu yönüyle de farklı bir ortam sunuyor. Ziyaretçilerin talepleri doğrultusunda sobada közlenmiş patates de servis ediliyor. İşletmede yalnızca nakit ödeme kabul ediliyor.
![]()
Öğrencilerin Çay Parasını Müdavimler Ödüyor
Kıraathanenin müdavimlerinden Erçin Özay, burada sunulan çayın Erzurum'daki kahvehaneler arasında en iyilerinden biri olduğunu belirterek soğuk suyla demleme yönteminin lezzete katkısına dikkat çekti. Özay, çayın hazırlanışının yanı sıra mekânda yaşatılan geleneklerin de burayı farklı kıldığını ifade etti.
Kıraathanede sabah saatlerinde gerçekleştirilen geleneksel uygulamalara değinen Özay, "Buranın çayı Erzurum'un kahvelerin içerisinde en iyisi. Sebebini sorarsanız bu çayı soğuk suyla demlerler. Soğuk suyun üstüne çayı koyarlar, öyle demlerler. Bununla da yetmiyor. Sabah erken gelir, abdesti, bunun duası var. 1971 yılından beri bu soğuk suyla çay demleme işlemini burada yaparlar. Sabah gelirler, abdestini alırlar, çay demlemeden önce duasını yaparlar, soğuk suyla demlerler. Aroma olarak Erzurum'un en iyi çayı diyebiliriz." dedi.
Özay, kıraathanenin farklı kesimlerden insanları bir araya getirdiğini ve burada güçlü bir dayanışma anlayışının yaşatıldığını vurguladı. Özellikle öğrencilerle ilgili sürdürülen geleneğin dikkat çekici olduğunu belirterek şunları söyledi:
"Bu kahvenin bir özelliği; burası bir kıraathane, kütüphane ve kanunlara, yasalara uygun bir biçimde sigara içilmesi kesinlikle yasaktır. Burada sigara içilmez. Belirli emekliler, üniversiteden hocalar, öğrenciler gelir, kahvede, çayını içerler. Şöyle bir gelenek de var; buraya mesela öğrenciler geldiği zaman buranın emeklileri, buranın büyükleri çaktırmadan o öğrencilerin çay paralarını verirler. Onun için burayı bir yani çay ocağı bir şey olarak düşünmeyin, kahve olarak düşünmeyin. Burada gelenekler, görenekler yürütülüyor" ifadelerini kullandı.
Erzurum’un Kıraathane Kültürünü Yaşatan Tarihî Buluşma Noktası
Yaklaşık 120 yıllık geçmişiyle Erzurum’un geleneksel kıraathane kültürünü günümüze taşıyan mekân, soğuk suyla çay demleme yönteminden kıtlama şekere, satranç geleneğinden kuşaklar arası dayanışmaya kadar pek çok yerel alışkanlığı bir arada yaşatıyor. Öğrencilerden akademisyenlere, emeklilerden kent sakinlerine kadar farklı kesimleri buluşturan kıraathane, sosyal hafızanın korunmasında geleneksel buluşma mekânlarının önemini de ortaya koyuyor.
Kentin tarihî ve kültürel kimliğinin önemli parçalarından biri olan bu tür mekânların yaşatılması, yalnızca geçmişten kalan alışkanlıkların sürdürülmesi açısından değil, toplumsal dayanışma ve kültürel aktarımın gelecek kuşaklara ulaştırılması bakımından da değer taşıyor.
Yorumlar (0)
Yorum Yaz