Tarih: 2026-01-29 / Görüntülenme: 122

1975 Ekonomisine Bir Bakış: Dünya Borsaları Düşerken Türkiye'de Altın Neden Yükseliyordu?

Tarih, çoğu zaman tekerrürden ibaret derler. Ancak bazen arşivin tozlu rafları, Türkiye ekonomisinin kendine has dinamiklerini anlamamız için bize eşsiz pencereler açar. Türkiye Gazetesi yazarı Ali Tüfekçi'nin bugünkü köşesinde paylaştığı, tam 51 yıl öncesine, 16 Ocak 1975 tarihine ait bir gazete kupürü, Türk insanının altına olan ilgisinin yarım asırdır değişmediğini gözler önüne seriyor.

Dönemin Türk Haberler Ajansı (THA) kaynaklı haberine göre, 1975 kışında dünya ile Türkiye arasında altın fiyatlarında çok ilginç bir ayrışma yaşanıyordu.

Londra ve Zürih Düşüyor, Kapalıçarşı Yükseliyor

1975 yılının Ocak ayında küresel piyasalar (Londra, Zürih, Beyrut ve New York borsaları) altında düşüş eğilimi gösteriyordu. Ancak İstanbul piyasası, dünyanın tam tersine hareket ediyordu.

Arşiv belgesindeki verilere göre o günlerdeki fiyat hareketliliği şöyleydi:

10 Ocak 1975: Dünya borsalarında gramı 80-82 Lira olan altın, Türkiye'de de benzer şekilde 82 Lira seviyesindeydi.

13 Ocak 1975: Dünyada fiyatlar gevşeyerek 79-81 Lira bandına gerilerken, Türkiye'de ibre yukarı dönmüş ve gram altın 83,50 Lira olmuştu.

16 Ocak 1975: Haber tarihinde, dünya borsalarında altın 79-81,50 Lira arasında seyrederken, Türkiye'de makas açılarak 5 Liralık bir artış daha kaydedildi.

O dönemde dış borsalar ile Türkiye arasındaki fiyat farkı, gram başına yaklaşık 350 ile 500 kuruş (3.5 - 5 Lira) arasında değişmekteydi.

Tablo: 1975 Ocak Ayı Altın Fiyatları Karşılaştırması

Tarih Dünya Borsaları (Gram/TL) Türkiye (Gram/TL) Durum

10 Ocak 1975 80 - 82 TL 82,00 TL Paralel Seyir

13 Ocak 1975 79 - 81 TL 83,50 TL Türkiye'de Yükseliş Başladı

16 Ocak 1975 79 - 81,50 TL ~85,00 TL* Makas Açıldı (Fark ~5 TL)

(Tablo verileri, Türkiye Gazetesi arşivindeki haber metninden derlenmiştir.)

Yükselişin Sebebi: "Üreticinin Altın Aşkı"

Peki, dünya genelinde ons fiyatı 175-178 Dolar bandında seyrederken (o dönemin kuruyla) Türkiye'de fiyatlar neden artıyordu?

51 yıl önceki haberde kuyumcuların görüşüne başvurulduğunda, sebep "Anadolu'daki üretici" olarak gösterilmişti. Habere göre; ürününü satan üretici, eline geçen nakit parayı o günlerde doğrudan altına yatırıyordu. "Yastık altı" kültürünün ve güvenli liman arayışının, 1970'li yıllarda da Türkiye ekonomisinin en belirgin refleksi olduğu görülüyor. Talep artışı, dış dünyadan bağımsız olarak iç piyasada fiyatları yukarı çekmişti.

1974 Ekonomisinden Bir Dipnot: Kredi Hacmi

Ali Tüfekçi'nin paylaştığı aynı gazete sayfasında, Türkiye ekonomisinin o dönemki büyüklüğünü anlamamıza yardımcı olan bir başka veri daha bulunuyor. Anadolu Ajansı (A.A.) kaynaklı habere göre; 1974 yılının Kasım ayında toplam kredi hacmi 109 Milyar Lira'ya ulaşmıştı.

Merkez Bankası ve diğer banka kredilerinin toplamından oluşan bu rakam, bugünün milyarlarca liralık bilançolarıyla kıyaslandığında küçük görünse de, o dönemin Türkiyesi için ekonomik aktivitenin önemli bir göstergesiydi.

Kaynak: Bu içerikteki veriler, 16 Ocak 1975 tarihli gazete arşivinden ve Türkiye Gazetesi'nden Ali Tüfekçi'nin aktardığı bilgilerden derlenmiştir.

https://www.turkiyegazetesi.com.tr/ekonomi/altin-fiyatlari-dunyanin-tersine-yukseliyor-51-yil-once-de-zirveyi-zorluyordu-1766791