Tarihte Ukrayna'nın Osmanlılar ile ilişkisi Kırım Hanlığı'nın 1475 senesinde Osmanlı İmparatorluğu'na bağlanmasıyla şekillenmeye başladı. Kırım Hanlığı 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması neticesinde bağımsızlığını kazansa da 1783 senesinde Rus Çarlığı tarafından yutuldu. Devamında asırlar süren zorunlu ve gönüllü göçlerin sonucunda bu Tatar memleketi tamamıyla Ruslaştı. Stalin'in tüm Tatarları Kırım'dan Orta Asya'ya sürmesi Tatar varlığı için ölüm fermanı mânâsına geldi. Günümüzde buralardaki Rus nüfuzunu kırmak isteyen Ukrayna Devleti, Tatarların öz yurtlarına dönmelerini teşvik ediyordu. Gelgelelim Putin Rusya'sı 2014'te Kırım'ı işgal ve ilhak etti.
Karadeniz’in Kuzeybatısında Nüfuz Mücadelesi: Bucak Bölgesi
18. asrın ikici yarısından itibaren hız kazanan Osmanlı-Rus nüfuz mücadelesi aslen kuzeybatı Karadeniz bölgesinde, yani Bucak'ta cereyan etmekteydi. Bu savaşların her biri -Osmanlılar ve Tatarlar kadar- Türk soylu olmayan Pomaklar gibi bölge Müslümanları için de ayrı felaketler getirdi. Osmanlı-Rus savaşları Bucak bölgesinin önemini o kadar arttırmıştı ki. Osmanlılar en güçlü kalelerini buralara inşa ediyorlardı. Osmanlı siyasi düşüncesinde bu bölgeler imparatorluğun âdeta en hayati aksamı hâline gelmişlerdi. Tüm bunlar günümüz Türkiye'sinin bilincinde çoktan "mazi oldu."
Halk Belleğinde Yaşayan Türkçe İsimler ve Meraklı Sorular
Gelgelelim, bu bölgelerin Slav kökenli sakinlerinin gördükleri her Türk'e geçmişe dair meraklı sorular sormaları "vaka-i adiye"dendir. Doğduğu "Mehmed Ağa” köyünün adının Türkçe olup olmadığını merak edenler; hiç Slavcaya benzemediğinden hareketle "Sasık" gölünün ve "Tatar bunarı"nın Türkçe olabileceğine dair fikir yürüten amatör yerel tarihçiler, "burada bizden önce Tatarlar varmış, onlara ne olmuş?" diye sormaktan kendini alamayanlar bu bölgelerin beşeri coğrafyasını oluşturur. Ülkenin güneyi ile merkezi ve batı kesimlerin bir kısmı Osmanlı dönemi öncesinde de Gagavuz Türkleri, Karaylar (Karaimler) ve Tatarlar ile uzun süre yan yana yaşamışlardı. Rus öncesi "milli" tarihlerinin peşindeki Ukrayna, Türkiye'ye nazaran, sanki bu tarihî bağların daha fazla farkında gibidir.
Batı ve Güney Ukrayna’da Osmanlı Kalelerine Bir Yolculuk
Bölgenin yakın tarihini belirleyen mücadelelerde başrol oynamış Ukrayna'daki Osmanlı kalelerini ziyaret etme imkânını ilk kez 2011 yılının Şubat ve Temmuz aylarında buldum. Bir tarihçi olarak edindiğim bilgileri ve fikirleri eş dost sohbetine mahkûm etmektense sistematikleştirerek ulaşılabilir kılmak ve tarih meraklılarıyla paylaşma fikri bana daha doğru geliyor. Aşağıda Batı Ukrayna'da Kamaniçe ve Hotin; Güney Ukrayna'da Odesa Oblastı sınırları içerisinde Odesa, İsmail, Kili ve Vilkova'yı ele alacağız. Odesa ve Vilkova kale değil fakat yerleşim birimleridir. Lakin konu bütünlüğü açısından buralara da değinmek ihtiyacı doğdu. Umarım okuması da yazması kadar keyifli olur.
Osmanlı'da Savaş ve Strateji, s.225, Kahraman Şakuk, Ketebe Kitap
https://www.ketebe.com/osmanlida-savas-ve-strateji-kahraman-sakul
Yorumlar (0)